Ο ψυχαναλυτής και ο μυστικός – Ψυχαναλυτικοί στοχασμοί πάνω στη θρησκεία και στον μυστικισμό

KAKAR SUDHIR

Ο μυστικισμός για μένα δεν είναι κάτι που τοποθετείται έξω από την αχανή επικράτεια του ανθρώπινου ψυχισμού. Οι ενοράσεις, οι εμπειρίες και οι πόθοι του είναι μέρος της κοινής μας κληρονομιάς ως ανθρώπινων όντων· είναι συστατικό της ανθρώπινης συνθήκης μας. Αν της αφαιρέσουμε τις θρησκευτικές επιφάσεις, η μυστική αναζήτηση δεν είναι κάτι ξέχωρο από την καθημερινότητα της ζωής αλλά διαπνέει και διαποτίζει τη ζωή στα βαθύτερα στρώματά της. Προσέγγισα τον μυστικό όπως ένας ψυχαναλυτής προσεγγίζει το υποκείμενό του σε μια κλινική συνάντηση, με ενσυναίσθηση, σεβασμό και μια αίσθηση της περιπλοκότητας και του θαύματος της ανθρώπινης ζωής. Πρόθεσή μου δεν ήταν να εφαρμόσω ένα αναγωγιστικό πρόγραμμα, να “συρρικνώσω” τον μυστικό, αλλά μάλλον να διευρύνω την εκ μέρους μας κατανόηση του μυστηρίου του και, σε τελική ανάλυση, της ίδιας της λειτουργίας του εαυτού μας. Βέβαια, δεδομένης της φύσης τού κλάδου μου, η κατανόηση του μυστικισμού και των μυστικών εμπειριών στην οποίαν αποβλέπω γίνεται κατ’ ανάγκη με ψυχολογικό τρόπο. Η ψυχολογική κατανόηση, ελπίζω, συμπληρώνει άλλα είδη κατανόησης· δεν τα αντικαθιστά. Ένας ψυχολογικός σφετερισμός του μυστικισμού οπωσδήποτε δεν είναι στις προθέσεις αυτών των στοχασμών. Ωστόσο, αν η έρευνά μου, όπως και οι έρευνες των αναλυτών πριν από μένα, κατεβάζει τον μυστικό από το επίπεδο του “θείου” στο συνηθισμένο ανθρώπινο επίπεδο, παρηγορούμαι με τη σκέψη ότι μπορεί επίσης να βοηθά στην εξύψωση των υπολοίπων από μας κάνοντάς μας συνειδητότερους όσον αφορά τις αισθητηριακές και τις ψυχικές μας δυνατότητες. (Sudhir Kakar, από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)