Η ψυχαναλυτική ενσυναίσθηση

BOLOGNINI STEFANO

Χωρίς να αρνηθεί τη φιλοσοφική, ποιητική και καλλιτεχνική προέλευση της έννοιας της ενσυναίσθησης, ο Stefano Bolognini διεκδικεί για την ψυχανάλυση το προνόμιο της πιο αυθεντικής και ουσιαστικής αξιολόγησης και χρήσης της. Η ρομαντική αντίληψη της ενσυναίσθησης, που είχε κυρίως προβολικό χαρακτήρα (μια εσωτερική αίσθηση που το υποκείμενο προβάλλει στα αντικείμενα της φύσης με τρόπο που το κάνει να αισθάνεται μέσα σε αυτά), είναι το γόνιμο έδαφος από το οποίο αναφύεται η ψυχαναλυτική της αντίληψη, μια συγκεκριμενοποίηση που την καθιστά λεπτό και ευαίσθητο εργαλείο συναπαρτίωσης της αίσθησης και της γνώσης. Η σχέση του Freud με την έννοια της ενσυναίσθησης ήταν αμφιθυμική, διότι, ως γνωστόν, είχε μια αναμφίβολα επιφυλακτική στάση απέναντι στον συναισθηματισμό του ψυχαναλυτή, την οποία η αντιπαράθεσή του με τον Ferenczi ενίσχυσε. Θεωρούσε ότι η ενσυναίσθηση ήταν μια από τις “θετικές” προϋποθέσεις της ψυχαναλυτικής διαδικασίας, μια ικανότητα που οπωσδήποτε πρέπει να χαρακτηρίζει τον ψυχαναλυτή αν θέλει να έχει πραγματική επαφή με τον ασθενή, ωστόσο πίστευε επίσης στην ανάγκη μιας λογικής απόστασης. Κατά τη γνώμη του, ο ψυχαναλυτής πρέπει να αισθάνεται τον ασθενή, διατηρώντας όμως μια ψυχραιμία που του επιτρέπει να μην παρασυρθεί από το συναισθηματικό του χάος. Όπως υποστηρίζει ο Bolognini, ο Freud πρέσβευε μια αμυντική μείωση του πάθους στην ψυχαναλυτική σχέση ώστε να εμποδιστεί στον ψυχαναλυτή η επιστροφή του απωθημένου που η επαφή με τον ασθενή διευκολύνει. […] Η προσωπική προοπτική του Bolognini πηγάζει από την προσεκτική μελέτη της ψυχαναλυτικής βιβλιογραφίας με αντικείμενο την ενσυναίσθηση και τη διαμόρφωση πρωτότυπων απόψεων που βασίζονται στην κλινική του εμπειρία. […] Ο Bolognini συσχετίζει την ενσυναίσθηση, έννοια ειδική και εμπειρική, με το ασυνείδητο, έννοια γενική και δομική. Η σκέψη που κάνει είναι ότι οι δύο έννοιες είναι λιγότερο ανομοιογενείς απ’ ό, τι φαίνεται, αν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι η γνώση χωρίς τη συναίσθηση, το “παθείν”, είναι χωρίς νόημα, ίσως και παραπλανητική. Για τον συγγραφέα, η ενσυναίσθηση είναι καταρχήν ένα συμβάν, όχι μια μέθοδος. Αυτού του συμβάντος προσπαθεί να εντοπίσει την τοπικο-δομική άρθρωση. Θυμίζοντας ότι ο Greenson τοποθέτησε την ενσυναίσθηση στο προσυνειδητό και ότι ήταν ο πρώτος που τη διαχώρισε με τρόπο αδιαφιλονίκητο από την ταύτιση, ο Bolognini συμπεραίνει ότι η ενσυναίσθηση δεν είναι ένα συμβάν αυστηρά ή κατά κύριο λόγο ασυνείδητο αλλά “μια συνδετική κατάσταση μεταξύ διαφόρων τοπικών επιπέδων ενός, δύο ή περισσότερων προσώπων”. (Ανδρέας Γιαννακούλας – Σαράντης Θανόπουλος, Εισαγωγή στην ελληνική έκδοση)